O Vegetarianismo como conduta político-religiosa na Antiguidade Tardia
Os casos do Imperador Juliano e do bispo de Ávila
DOI:
https://doi.org/10.34024/herodoto.2025.v10.22650Palabras clave:
Vegetarianismo, Juliano, Prisciliano, NeoplatonismoResumen
As práticas alimentares da Antiguidade Tardia revelam aspectos significativos dos contextos políticos, culturais e religiosos de suas sociedades. Neste artigo, exploraremos a intersecção entre as práticas alimentares e filosóficas atribuídas ao imperador Juliano e a Prisciliano de Ávila. Juliano, influenciado por seu neoplatonismo e pelas dietas médicas prescritas por seu médico, Oribásio de Pérgamo, adotou uma vida simples, abstendo-se do consumo de carne em busca de purificação espiritual. Prisciliano, por sua vez, inspirado por correntes de pensamento orientais e por um cristianismo ascético, também se tornou adepto do vegetarianismo. Entretanto, suas práticas alimentares foram consideradas heréticas pela ecclesia nicena. Este artigo tem como objetivo analisar a forma com que a alimentação se interconectava à vida filosófica e religiosa desses dois importantes personagens da Antiguidade Tardia.
Descargas
Referencias
Documentações Textuais
AMMIANUS MARCELLINUS. Res Gestae. With an English Translation by John Carew Rolfe. Cambridge, Mass.: Harvard University Press; London: William, Heinemann LTD, 1982. 3 v. (The Loeb Classical Library).
ARCHESTRATOS of Gela. Greek Culture and Cuisine in the Fourth Century b.c.e. Text, Translation, and Commentary by S. Douglas Olson and Alexander Sens. Oxford University Press, 2000.
ATHENAEUS. The Learned Banqueters, Volume I: Books 1-3.106e. Edited and translated by S. Douglas Olson. Loeb Classical Library 204. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2007.
AURELIUS AUGUSTINUS. De fide rerum invisibilium. Enchiridion ad Laurentium de fide et spe et caritate. De catechizandis Rudibus. Sermo de symbolo ad Catechumenos. Sermo de disciplina christiana. De vitilitate Ieiunii. Sermo de excidio urbis Romae. De Haeresibus ad Quodvultdeum. Cura et studio M. P. J. van den Hout et al. CCSL, 46. Turnholt: Brepols, 1969.
CONCILIO de Braga I. In: VIVES, José (org.). Concilios Visigóticos e HispanoRomanos. Barcelona, Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1963.
CONCILIO de Braga II. In: VIVES, José (org.). Concilios Visigóticos e HispanoRomanos. Barcelona, Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1963.
CONCILIO de Toledo I. In: VIVES, José (org.). Concilios Visigóticos e HispanoRomanos. Barcelona, Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1963.
De Priscillianistis qui se ab esu carnium substrahunt. Edited by Claude Barlow. Martini Episcopi Bracarensis Opera Omnia. Papers and Monographs of the American Academy at Rome. Vol. XII. New Haven: Yale University Press, 1950.
IAMBLICHUS. On the Pythagorean Way of Life. Text, Translation, and Notes, John Dillon and Jackson Hershbell. Atlanta, Ga: Scholars Press, 1991.
JULIANO. Discursos. Introd., trad., notas José Garcia Blanco. Madrid: Editorial Gredos, 1979.
LIBANIUS. Selected Orations, Volume I: Julianic Orations. Edited and translated by A. F. Norman. Loeb Classical Library 451. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1969.
MAMERTINUS. Gratiarum Actio Iuliano Augusto. Iintroduction, translation, and historical commentary, with the Latin text of R.A.B. Mynors and C. E. V Nixon, Barbara Saylor Rodgers. In praise of later Roman emperors : the Panegyrici Latini. Berkeley: University of California Press, 1994.
ORIBASE. Ouevres D’Oribase. Trad., introd. notes Charles Daremberg, Auguste Molinier. Paris: A l’Imprimerie nationale, 1851. t. 1.
ORIBASE. Ouevres D’Oribase. Trad., introd., notes Charles Daremberg, Ulco Cats Bussemaker, Auguste Molinier. Paris: A l’Imprimerie nationale, 1854. t. 2.
ORIBASIUS. Dieting for an emperor: a translation of books 1 and 4 of Oribasius. Medical compilations with an introduction and commentary by Mark Grant. Trans., introd., notes Mark Grant. Leiden; New York: Köhl: Brill, 1997.
PAUSANIAS. Description of Greece. Books 1-2. Translated by W. H. S. Jones. Loeb Classical Library 93. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1918.
PHILOSTRATUS and EUNAPIUS. The Lives of Sophists. With an english translation by Wilmer Cave Wright. London/New York: Loeb, 1922.
PLINY. Natural History, Volume I: Books 1-2. Translated by H. Rackham. Loeb Classical Library 330. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1938.
PORFÍRIO. Sobre la abstinencia. Traducción, Introducción y Notas de Miguel Periago Lorente. Madrid: Gredos Editorial, 1984.
PRISCILIANO. Tratados. Traducción y comentario de Manuel José Crespo Losada. Madrid: Trotta, 2017.
PRISCILIANO. Tratados y cánones. Preámbulo, traducción y notas de Bartolomé Segura Ramos. Madrid: Editora Nacional, 1975.
Obras Gerais
ASADE, D. La Hierá de Archigénes en Oribasio, en el anónimo libro siríaco de las medicinas y en Sābūr ibn Sahl en la transmisión del conocimiento farmacéutico. Iter, v. 26, 2020, p. 221-242.
DE LUCIA, Roberto. Doxographical hints in Oribasius’ Collectiones medicae. In: VAN DER EIJK, P. J. Ancient Histories of Medicine Essays in Medical Doxography and Historiography in Classical Antiquity. Leiden/London: BRILL, 1999, p. 473–489.
DE LUCIA, Roberto. Oribásio di Pérgamo. In.: DI GARZYA, Antonio; DE LUCIA, Roberto; GUARDASOLE, Alessia; IERACI BIO; Anna Maria; LAMAGNA, Mario; ROMANO, Roberto. Medici Bizantini (Oribasio di Pergamo, Aezio d'Amida, Alessandro di Traite, Paolo d'Egina, Leone Medico). Unione Tipografico-Editrice Torinese (Classici Greci, Autori délia tarda antiquità e dell'età bizantina). Turin, 2006.
DÍEZ DE VELASCO, Francisco. Prisciliano ¿Santo o diablo? In: VENTURA, Francisco Salvador; MALDONADO, Pedro Castillo; RABANEDA, Purificación Ubric; QUIROGA PUERTAS, Alberto J. (ed.). Autoridad y autoridades de la Iglesia Antigua: homenaje al profesor José Fernández Ubiña. Granada: Editorial Universidad de Granada, 2017, p. 223-238.
ERDKAMP, Paul (Ed.). A cultural history of food. Volume 1. Oxford: Berg, 2012.
FERREIRO, Alberto. De prohibitione carnis: Meat Abstention and the Priscillianists. Zeitschrift für Antikes Christentum, v. 11, n. 3, 2008, p. 464-478.
JORGE, Ana Maria Castelo Martins. The Lusitanian Episcopate in the 4th century: Priscillian of Avila and Tensions Between. e-Journal of Portuguese History, 4: 2, 2006, p. 1-13.
NADEAU, Robin. Body and Soul. In: ERDKAMP, Paul (Ed.). A cultural history of food. Volume 1. Oxford: Berg, 2012, p. 145-162.
NATTANIA, Anthony W.. The Emperor Julian (A.D. 331-363): his life and his neoplatonic philosophy. 1996. 119 f. Masters. Master Of Arts (Ma), Department Of Humanities, Old Dominion University, Norfolk, 1996.
OSBORNE, Catherine. Ancient Vegetarianism. In: Food in Antiquity. Exeter: University of Exeter Press, 1995. p. 214-24
PÉREZ PRIETO, Victorino. Que podemos dicir hoxe de Prisciliano? In: PÉREZ PRIETO, Victorino (ed.). Prisciliano e o priscilianismo: da condena à rehabilitación. Santiago de Compostela: Biblos Clube de Lectores, 2012, p. 11-39.
SCADE, Paul. Food and Ancient Philosophy. In: WILKINS, J.; NADEAU, R. A Companion to Food in the Ancient World. Blackwell, 2015, p. 67-75.
SERRANO MADROÑAL, R. Prisciliano y el vegetarianismo: un estudio crítico a la luz de las fuentes. Gerión, Revista de Historia Antigua, v. 39, n. 2, 2021, p. 587–606.
SANZ SERRANO, R. M.; DÍAZ BOURGEAL, M. Paideia y cristianismo: la relación de Prisciliano con los ambientes educativos tardoantiguos. Gerión, Revista de Historia Antigua, v. 39, n. 2, 2021, p. 441–467.
WILKINS, J.; NADEAU, R. Introduction. In: WILKINS, J.; NADEAU, R. A Companion to Food in the Ancient World. Blackwell, 2015, p. 1-16.
WILKINS, J.; NADEAU, R. A Companion to Food in the Ancient World. Blackwell, 2015.
Descargas
Publicado
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2026 Margarida Maria de Carvalho, Ana Carolina Picoli Sotocorno

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
Os autores mantêm os direitos autorais de seus trabalhos e concedem à revista o direito de primeira publicação.
Os trabalhos são publicados sob a licença Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), que permite o compartilhamento e adaptação do material para qualquer finalidade, inclusive comercial, desde que seja atribuído o devido crédito aos autores e à revista.
Texto completo da licença: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/









